Selen to mikroelement, który często pojawia się w kontekście prawidłowego funkcjonowania tarczycy. Nie bez powodu. W Unii Europejskiej dla selenu zatwierdzono oświadczenie zdrowotne mówiące, że pomaga w prawidłowym funkcjonowaniu tarczycy.
Jego znaczenie wynika z konkretnych procesów zachodzących w organizmie. Selen jest potrzebny do działania białek uczestniczących w przemianach hormonów tarczycy oraz ochronie komórek przed stresem oksydacyjnym. Właśnie dlatego od lat jest intensywnie badany także w kontekście Hashimoto.
Dlaczego selen jest ważny dla tarczycy?
Selen wchodzi w skład selenoprotein, czyli białek pełniących konkretne funkcje w organizmie. Do tej grupy należą dejodynazy, które uczestniczą w metabolizmie hormonów tarczycy. To między innymi dzięki ich działaniu tyroksyna T4 może zostać przekształcona do aktywnej trijodotyroniny T3. Mechanizm ten został dobrze opisany w przeglądzie dotyczącym dejodynaz i dostępności hormonów tarczycy.
Selenoproteiny uczestniczą również w ochronie komórek tarczycy przed stresem oksydacyjnym. Ma to znaczenie, ponieważ podczas produkcji hormonów tarczycy powstaje nadtlenek wodoru. Jest potrzebny do prawidłowego przebiegu syntezy hormonów, ale jego nadmiar musi być neutralizowany. Rolę selenu w tym procesie opisuje między innymi przegląd opublikowany w „Endocrine Reviews”.
Także polskie źródła publiczne podkreślają znaczenie tego pierwiastka. Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej wskazuje, że selen jest składnikiem dejodynaz uczestniczących w przemianie T4 do T3.
Niedobór selenu a tarczyca
Przy zbyt małej podaży selenu organizm ma ograniczone możliwości prawidłowego funkcjonowania części selenoprotein. Może to wpływać zarówno na procesy związane z metabolizmem hormonów tarczycy, jak i na mechanizmy chroniące komórki przed stresem oksydacyjnym.
Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej wymienia selen obok jodu, żelaza i cynku jako jeden ze składników mineralnych potrzebnych do prawidłowego funkcjonowania tarczycy. Zwraca również uwagę, że niedobór selenu może nasilać stres oksydacyjny.
Nie oznacza to, że każdy problem z tarczycą wynika z niedoboru tego pierwiastka. Pokazuje jednak, dlaczego odpowiednia podaż selenu jest jednym z elementów dobrze skomponowanej diety wspierającej prawidłowe funkcjonowanie tarczycy.
Selen a Hashimoto. Co pokazują badania?
Selen jest szczególnie intensywnie badany w kontekście autoimmunologicznego zapalenia tarczycy.
W metaanalizie 35 randomizowanych badań klinicznych opublikowanej w 2024 roku wykazano, że suplementacja selenu u osób z Hashimoto wiązała się ze zmniejszeniem poziomu przeciwciał anty-TPO. U uczestników niestosujących hormonów tarczycy obserwowano również niewielkie obniżenie TSH. Nie stwierdzono natomiast istotnych zmian FT3 ani FT4.
Nie oznacza to, że selen leczy Hashimoto. Pokazuje jednak, że jego rola w fizjologii tarczycy nie jest wyłącznie teoretyczna i pozostaje przedmiotem badań klinicznych.
To ważne także z praktycznego punktu widzenia. Selen nie powinien być traktowany jako zamiennik leczenia, ale jako mikroelement, którego odpowiednia podaż ma znaczenie dla prawidłowego funkcjonowania tarczycy.
Gdzie występuje selen?
Selen dostarczamy przede wszystkim z dietą. Jego źródłem są między innymi ryby, owoce morza, mięso, jaja oraz produkty zbożowe.
Zawartość selenu w produktach roślinnych może różnić się w zależności od ilości tego pierwiastka w glebie. Z tego powodu jego podaż z diety nie zawsze jest łatwa do oszacowania.
Pacjent.gov.pl wskazuje selen jako jeden ze składników, na które warto zwracać uwagę w diecie osób z niedoczynnością tarczycy.
Ile selenu potrzebuje organizm?
Selen jest potrzebny w niewielkich ilościach. Według NIH Office of Dietary Supplements zalecane spożycie dla dorosłych według amerykańskich norm wynosi 55 µg dziennie.
W przypadku selenu większa dawka nie oznacza automatycznie większej korzyści. Liczy się odpowiednia podaż oraz uwzględnienie wszystkich źródeł, w tym diety i innych suplementów. Nadmierne spożywanie selenu może przynieś niepożądane skutki
Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności ustalił dla dorosłych górny tolerowany poziom spożycia na 255 µg dziennie. Szczegóły znajdują się w ocenie bezpieczeństwa selenu przygotowanej przez EFSA.
Czy warto suplementować selen?
Jeżeli dieta nie zapewnia odpowiedniej podaży selenu, suplementacja może być sposobem na jej uzupełnienie. Szczególne zainteresowanie tym pierwiastkiem jest uzasadnione u osób dbających o prawidłowe funkcjonowanie tarczycy, ponieważ jego rola w metabolizmie hormonów i funkcjonowaniu selenoprotein jest dobrze udokumentowana.
Przy rozpoznanej chorobie tarczycy suplementacja nie zastępuje leczenia. Warto również zwracać uwagę na łączną ilość selenu przyjmowaną z kilku preparatów jednocześnie.
Dlaczego HelaBio wykorzystuje selen?
W HelaBio HashiBalance zastosowany został selen jako jeden ze składników formuły przeznaczonej dla osób dbających o prawidłowe funkcjonowanie tarczycy. Dzienna porcja dostarcza 55 µg selenu, czyli 100% RWS. Selen znajduje się również w produkcie Men’s Multivitamin Complex.
Podsumowanie
Selen jest jednym z mikroelementów bezpośrednio związanych z fizjologią tarczycy. Uczestniczy w działaniu enzymów odpowiedzialnych za przemiany hormonów T4 i T3 oraz w mechanizmach chroniących komórki przed stresem oksydacyjnym.
Badania nad Hashimoto dodatkowo pokazują, że jego rola pozostaje ważnym obszarem zainteresowania nauki. Najważniejsze jest jednak zapewnienie odpowiedniej podaży, bez niepotrzebnego zwiększania dawki ponad potrzeby organizmu.
