Zmęczenie, spadek energii, gorsza koncentracja czy osłabienie często kojarzymy z niewyspaniem i intensywnym trybem życia. Czasami przyczyna może być jednak bardziej podstawowa. Jednym z parametrów, na które warto wtedy zwrócić uwagę, jest ferrytyna.
Ferrytyna pozwala ocenić zapasy żelaza w organizmie. Jej obniżenie może pojawić się jeszcze zanim rozwinie się niedokrwistość i zanim hemoglobina spadnie poniżej normy. Dlatego prawidłowa morfologia nie zawsze oznacza, że zapasy żelaza są wystarczające.
Co to jest ferrytyna i co mówi o poziomie żelaza?
Ferrytyna jest białkiem odpowiedzialnym za magazynowanie żelaza. Jej stężenie we krwi jest wykorzystywane jako jeden z podstawowych parametrów pozwalających ocenić zapasy tego pierwiastka w organizmie.
Światowa Organizacja Zdrowia w swoich wytycznych dotyczących ferrytyny uznaje jej stężenie za dobry marker zapasów żelaza i zaleca wykorzystywanie go w diagnostyce niedoboru u osób bez współistniejącego stanu zapalnego.
To ważne, ponieważ badanie samego żelaza w surowicy nie daje pełnego obrazu gospodarki żelazowej. Jego stężenie może zmieniać się w ciągu dnia i zależy od wielu czynników. Ferrytyna pozwala natomiast lepiej ocenić, jak wyglądają zapasy żelaza.
Czy można mieć niedobór żelaza bez anemii?
Tak. Niedobór żelaza i anemia nie oznaczają dokładnie tego samego.
Organizm posiada zapasy żelaza, z których może korzystać. Kiedy zaczynają się wyczerpywać, spada ferrytyna. Dopiero wraz z pogłębianiem niedoboru może dojść do zaburzenia produkcji hemoglobiny i rozwoju niedokrwistości z niedoboru żelaza.
Oznacza to, że można mieć obniżone zapasy żelaza przy hemoglobinie pozostającej jeszcze w zakresie laboratoryjnej normy.
Właśnie dlatego przy podejrzeniu niedoboru warto patrzeć szerzej niż tylko na wynik hemoglobiny. Wytyczne British Society of Gastroenterology wskazują ferrytynę jako najbardziej użyteczny pojedynczy marker niedoboru żelaza, zaznaczając jednocześnie, że w określonych sytuacjach pomocne są także inne parametry gospodarki żelazowej, na przykład wysycenie transferyny.
Niska ferrytyna. Jakie objawy mogą pojawić się przy niedoborze żelaza?
Żelazo jest potrzebne między innymi do prawidłowej produkcji czerwonych krwinek i hemoglobiny oraz transportu tlenu. Uczestniczy także w prawidłowym metabolizmie energetycznym i pomaga w utrzymaniu prawidłowych funkcji poznawczych.
Wraz z pogłębianiem niedoboru mogą pojawiać się zmęczenie, osłabienie, gorsza tolerancja wysiłku i problemy z koncentracją. Przy rozwiniętej niedokrwistości mogą występować również duszność podczas wysiłku, kołatanie serca, bóle głowy czy bladość skóry.
Same objawy nie pozwalają jednak stwierdzić niedoboru żelaza. Zmęczenie czy gorsza koncentracja mogą mieć wiele różnych przyczyn, dlatego podstawą pozostają odpowiednio dobrane badania.
Jakie badania wykonać przy podejrzeniu niedoboru żelaza?
Ferrytyna jest jednym z najważniejszych badań, ale jej wynik powinien być interpretowany w odpowiednim kontekście.
W diagnostyce wykorzystuje się między innymi morfologię krwi z hemoglobiną oraz ferrytynę. W zależności od sytuacji lekarz może również ocenić transferynę, wysycenie transferyny i parametry stanu zapalnego.
Ma to znaczenie, ponieważ ferrytyna należy do białek ostrej fazy. Jej stężenie może wzrastać podczas infekcji i stanu zapalnego, przez co wynik może wyglądać prawidłowo lub być podwyższony mimo niedostatecznych zapasów żelaza.
WHO zwraca uwagę właśnie na ten problem i zaleca uwzględnianie stanu zapalnego podczas interpretacji ferrytyny.
Dlatego pojedynczego wyniku najlepiej nie interpretować w oderwaniu od pozostałych badań i sytuacji zdrowotnej.
Jaki poziom ferrytyny oznacza niedobór żelaza?
To jedno z najczęściej wyszukiwanych pytań dotyczących ferrytyny, ale odpowiedź wymaga uwzględnienia stanu zdrowia badanej osoby.
Według wytycznych WHO dotyczących oceny zapasów żelaza u pozornie zdrowych dorosłych stężenie ferrytyny poniżej 15 µg/L wskazuje na niedobór żelaza. Przy infekcji lub stanie zapalnym interpretacja jest inna, ponieważ ferrytyna może być podwyższona.
Właśnie dlatego nie warto sprowadzać diagnostyki do szukania jednej „idealnej ferrytyny” w internecie. Wynik powinien być oceniany razem z objawami, morfologią i pozostałymi parametrami.
Dlaczego kobiety miesiączkujące powinny szczególnie zwracać uwagę na żelazo?
Każda miesiączka wiąże się z utratą krwi, a wraz z nią również żelaza. Im większa utrata krwi, tym większe może być zapotrzebowanie na uzupełnianie tego pierwiastka z diety.
Z tego powodu kobiety miesiączkujące są jedną z grup szczególnie narażonych na niedobór żelaza. Ryzyko może dodatkowo wzrastać przy obfitych miesiączkach, diecie dostarczającej niewielkich ilości żelaza czy zwiększonym zapotrzebowaniu.
To jeden z powodów, dla których utrzymującego się zmęczenia u miesiączkującej kobiety nie warto automatycznie tłumaczyć stresem lub niewyspaniem. Jeśli pojawiają się również inne objawy, warto rozważyć ocenę gospodarki żelazowej.
Jak zwiększyć przyswajanie żelaza?
Znaczenie ma nie tylko ilość żelaza w diecie, ale również jego przyswajanie.
Żelazo hemowe występujące w produktach pochodzenia zwierzęcego jest generalnie lepiej przyswajalne niż żelazo niehemowe obecne między innymi w produktach roślinnych.
W przypadku żelaza niehemowego szczególne znaczenie ma witamina C. Zwiększa ona jego przyswajanie, dlatego połączenie produktów będących źródłem żelaza z produktami bogatymi w witaminę C jest prostym sposobem na lepsze wykorzystanie tego pierwiastka z posiłku.
Ta zależność ma również znaczenie przy projektowaniu suplementów zawierających żelazo.
Suplementacja żelaza. Kiedy ma sens?
Suplementacja żelaza powinna mieć konkretny cel. Jeśli badania potwierdzają niedobór, odpowiednio dobrana podaż żelaza pozwala uzupełniać jego zapasy.
Nie warto natomiast przyjmować wysokich dawek bez potrzeby. Niedobór żelaza może wynikać nie tylko ze zbyt małej podaży w diecie, ale również z utraty krwi lub zaburzeń wchłaniania. W takiej sytuacji istotne jest znalezienie przyczyny problemu.
EFSA w swojej ocenie bezpieczeństwa żelaza również rozróżnia zwykłą podaż tego pierwiastka od dawek stosowanych pod nadzorem medycznym w leczeniu niedokrwistości z niedoboru żelaza.
Dlaczego HelaBio wykorzystuje żelazo?
W HelaBio Women’s Multivitamin Complex żelazo zostało połączone między innymi z witaminą C. Jest to celowe zestawienie, ponieważ witamina C zwiększa przyswajanie żelaza.
Żelazo pomaga w prawidłowej produkcji czerwonych krwinek i hemoglobiny, prawidłowym transporcie tlenu oraz przyczynia się do zmniejszenia uczucia zmęczenia i znużenia. Są to funkcje szczególnie istotne w formule stworzonej z myślą o codziennych potrzebach kobiet.
Podsumowanie
Niska ferrytyna może być jednym z pierwszych sygnałów wyczerpywania zapasów żelaza i może pojawić się jeszcze przed rozwojem niedokrwistości. Dlatego przy podejrzeniu niedoboru warto ocenić nie tylko hemoglobinę, ale również gospodarkę żelazową.
Szczególną uwagę powinny zwracać na nią kobiety miesiączkujące, ponieważ regularna utrata krwi zwiększa znaczenie odpowiedniej podaży żelaza. Jeśli niedobór zostanie potwierdzony, dieta i właściwie dobrana suplementacja mogą pomóc uzupełnić zapasy tego pierwiastka.
